جوان آنلاین: نتایج یک مطالعه جدید سالانه بیش از ۳۰۰ میلیون کودک در سراسر جهان قربانی سوءاستفاده جنسی آنلاین میشوند! ماجرایی که موجبشده دولتها قوانین سختگیرانهای را برای حضور کودکان و نوجوانان در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی وضع کنند. به همینخاطر هم هر چه جلوتر میرویم، کشورهای بیشتری به طرحهای ممنوعیت و محدودیت استفاده از شبکههای اجتماعی و فضای محدودیتهای فضای مجازی برای کودکان و نوجوانان روی میآورند و حتی سن مجاز حضور در این فضا را افزایش میدهند. به گونهای که تا یکی، دو سال پیش سن استفاده از فضای مجازی و شبکههای اجتماعی ۱۳ سالگی بود، اما امروز بسیاری از کشورهای اروپایی محدودیت سنی حضور در این فضا را به ۱۵ تا ۱۶ سال رساندهاند. دلیل این محدودیتها و افزایش سن مجاز برای حضور در فضای مجازی هم تأکید و تصریح پژوهشهای جدید بر آثار مخرب شبکههای اجتماعی و فضایی مجازی روی روان و حتی جسم کودکان و نوجوانان است.
«امروز فرزندان خردسالی داشتم، ترجیح میدادم آنها سیگار بکشند تا اینکه اجازه دهم به تنهایی در شبکههای اجتماعی حضور داشته باشند.» این جملهای است که مته فردریکسن، نخستوزیر دانمارک وقتی میخواهد نگرانیاش را از تأثیرات مخرب فضای مجازی روی کودکان و نوجوانان توصیف کند، به کار میبرد.
محققان دانشگاه «ادینبورو» در مطالعهای دریافتند ۶/۱۲ درصد از کودکان جهان (۳۰۲ میلیون) سال ۲۰۲۳ با قرار گرفتن در معرض تصاویر، ویدئوها و مکالمات نامتعارف در فضای مجازی مورد سوءاستفاده قرار گرفتهاند.
علاوه بر این، تخمین زده میشود که سال گذشته ۵/۱۲ درصد از کودکان در سراسر جهان (۳۰۰ میلیون) با مکالمات و پیامکهای ناخواسته و بدون رضایت با مضامین غیراخلاقی از سوی بزرگسالان و جوانان مواجه شدهباشند. این تحقیق همچنین نشان داد ایالاتمتحده یکی از مناطق پرخطر برای کودکان محسوب میشود.
فضای مجازی؛ هیولای آزاد!
دانمارک به جدیدترین کشور اروپایی تبدیل شد که ممنوعیت رسانههای اجتماعی را برای افراد زیر ۱۵سال اعمال میکند. نخست وزیر دانمارک معتقد است تلفنهای همراه و رسانههای اجتماعی «کودکی فرزندان ما را میدزدند» به همینخاطر هم مته فردریکسن از قانونگذاران خواست تا رسانههای اجتماعی «بیشتری» را برای کودکان زیر ۱۵ سال ممنوع کنند. او میگوید: «کودکان چیزهایی را روی صفحه نمایش میبینند که نباید ببینند.» او به اضطراب، افسردگی، عدم تمرکز و مشکلات خواندن مرتبط با رسانههای اجتماعی اشاره کرد و میافزاید: «ما یک هیولا را آزاد کردهایم».
۱۳ سالهها هنوز کودکند
در اتحادیه اروپا، کودکان باید حداقل ۱۳ سال داشته باشند تا بتوانند حساب کاربری در رسانههای اجتماعی داشته باشند، اما فردریکسن به دادههایی اشاره کرد که نشان میدهد ۹۴ درصد از کودکان دانمارکی قبل از این سن رسانهاجتماعی داشتهاند.
فردریکسن با تأکید بر اینکه امروزه شما اگر تنها ۱۳ سال داشته باشید، میتوانید در بیشتر شبکههای اجتماعی حساب شخصی باز کنید، میگوید: «وقتی ۱۳ ساله هستید، یعنی هنوز کودک محسوب میشوید و ما میبینیم که خطرات بزرگی در شبکههای اجتماعی در کمین کودکان است.» به گزارش یورونیوز، او همچنین افزود که اعمال این محدودیت سنی باید با ابزارهای مؤثر تأیید سن در شبکهای اجتماعی همراه باشد، زیرا غولهای فناوری مسئولیت آن را برعهده نمیگیرند.
اکثریت احزاب پارلمان پیش از رأیگیری نهایی اعلام کردهبودند که از این طرح حمایت میکنند. پرکاربردترین پلتفرمهای اجتماعی میان کودکان در دانمارک شامل اسنپچت، یوتیوب، اینستاگرام و تیکتاک هستند. کودکان در این کشور به طور متوسط روزانه دو ساعت و ۴۰ دقیقه را در شبکههای اجتماعی سپری میکنند. دانمارک همچنین به سمت ممنوعیت استفاده از تلفن همراه در مدارس و باشگاههای فوق برنامه حرکت کردهاست. پیش از این هلند، استرالیا و فرانسه نیز چنین تصمیمی گرفتهاند. دولت این کشور در نوامبر ۲۰۲۵ اعلام کرد که حمایت سه حزب ائتلاف حاکم و دو حزب مخالف در پارلمان را برای این ممنوعیت جلب کردهاست.
انتظار میرود برنامههای دولت تا اواسط ۲۰۲۶ به قانون تبدیل شود. وزارت امور دیجیتال دانمارک همچنین در حال راهاندازی برنامهای با عنوان «شواهد دیجیتال» است که شامل ابزارهای تأیید سن است و احتمالاً به عنوان بخشی از اجرای این ممنوعیت بهکار گرفته خواهد شد.
۱۶ سالگی حداقل سن استرالیاییها برای زیست مجازی.
اما دانمارک تنها کشوری نیست که قوانین سختگیرانهای در رابطه با حضور کودکان و نوجوانان در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی وضع میکند. استرالیا سال گذشته ممنوعیت استفاده از شبکههای اجتماعی برای کودکان زیر ۱۶ سال را وضع کرد.
استرالیا در دسامبر ۲۰۲۵ بهعنوان اولین کشور جهان، استفاده از شبکههای اجتماعی را برای افراد زیر ۱۶ سال ممنوع کرد. این ممنوعیت، دسترسی کودکان به پلتفرمهایی مانند فیسبوک، اینستاگرام، اسنپچت، ایکس، تیکتاک، تردز، یوتیوب، ردیت، توئیچ و کیک را محدود میکند. این قانون شامل واتساپ و نسخه «یوتیوب کودکان» نمیشود. دولت استرالیا اعلام کردهاست که شرکتهای شبکه اجتماعی موظفند اقدامات لازم را برای دور نگهداشتن کودکان از خدمات خود انجام دهند. شرکتهایی که از این قانون پیروی نکنند، ممکن است با جریمههایی تا سقف ۵/۴۹ میلیون دلار استرالیا (۴/۳۴ میلیون دلار امریکا) روبهرو شوند. دولت میگوید این پلتفرمها باید از روشهای چندمرحلهای تأیید سن استفاده کنند تا اطمینان حاصل شود کاربران بالای ۱۶ سال هستند و تأکیدمیکند صرفاً نمیتوان به سن واردشده توسط کاربر اعتماد کرد.
مقررات استرالیا و پیشنهادهای سایر کشورها با هدف کاهش فشارها و خطراتی تدوین شدهاند که کاربران جوان در شبکههای اجتماعی با آن مواجهند؛ از جمله قلدری سایبری، اعتیاد و مشکلات سلامت روان.
کشورهای اروپایی در صدر محدودیتهای مجازی و شبکههای اجتماعی
اتریش هم در اواخر ماه مارس اعلام کرد که استفاده از شبکههای اجتماعی را برای کودکان تا ۱۴ سال ممنوع خواهد کرد. پیشبینی میشود پیشنویس این قانون تا ماه ژوئن نهایی شود.
قانونگذاران فرانسوی نیز در اواخر ژانویه لایحهای را تصویب کردند که استفاده از شبکههای اجتماعی را برای کودکان زیر ۱۵ سال ممنوع میکند. امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، از این اقدام بهعنوان راهکاری برای محافظت از کودکان در برابر زمان بیش از حد استفاده از صفحهنمایش حمایت کردهاست. این لایحه همچنان باید از سنای فرانسه عبور کند و سپس برای رأیگیری نهایی به مجلس عوام ارائه شود.
همچنین گزارش رویترز، در اوایل فوریه، محافظهکاران دولت فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، پیشنهادی را برای ممنوعیت استفاده افراد زیر۱۶سال از شبکههای اجتماعی مطرح کردند.
نخستوزیر اسپانیا هم در اوایل فوریه اعلام کرد این کشور قصد دارد شبکههای اجتماعی را برای افراد زیر ۱۶ سال ممنوع کند. این ممنوعیت هنوز نیازمند تصویب پارلمان است. دولت اسپانیا همچنین به دنبال تدوین قانونی است که بر اساس آن، مدیران شبکههای اجتماعی بهطور شخصی در قبال انتشار سخنان نفرتپراکن در پلتفرمهای خود پاسخگو باشند.
بریتانیا کشور دیگری است که در حال بررسی ممنوعیت استفاده از شبکههای اجتماعی برای افراد زیر ۱۶ سال است. دولت اعلام کرده برای ارزیابی میزان اثربخشی احتمالی این ممنوعیت، با والدین، جوانان و نمایندگان جامعه مدنی مشورت خواهد کرد. همچنین قرار است بررسی شود که آیا لازم است شرکتهای شبکه اجتماعی به محدود کردن یا حذف برخی ویژگیها مانند پیمایش بیپایان که به استفاده اجباری و مداوم منجر میشوند، ملزم شوند یا خیر.
تغییر نگاه دنیا به فضای مجازی و شبکههای اجتماعی
علاوه بر اینها کشورهایی همچون ترکیه، اسلوونی، لهستان، مالزی و اندونزی و یونان هم مشابه همین محدودیتها را در کشورهای خود اعمال کرده یا برای محدودیت و نظارت بیشتر بر حضور در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی برنامه دارند، چراکه نتایج پژوهشها و شواهد عینی تأکید دارند مضرات فضای مجازی و شبکههای اجتماعی لااقل در سنین کمتر از ۱۶ سالگی بر مزایای آن میچربد و میتواند سلامت جسم و روان نوجوانان و کودکان را به گروگان بگیرد.
